Teatri i Qytetit të Gjilanit, premiera më 5 shkurt.
“Ndoshta nuk jam një romanciere e mirë, por jam një gënjeshtare e mirë”, pohon Aida (Semira Latifi), personazhi kryesor i Kabares 1999, një shfaqje e përshtatur dhe e sjellë në një kontekst të ri nga Zana Hoxha, bazuar në teatrin muzikor klasik të vitit 1966, i Kander dhe Ebb. Është një fjali që pasqyron ndjesinë e të mos qenit vërtet në kontroll mbi drejtimin që po merr jeta, por gjithsesi përpiqesh t’i japësh kuptim asaj, edhe nëse kjo nënkupton ta shtrembërosh pak të vërtetën për të bindur të tjerët, e ndoshta edhe veten. Pesha e këtyre gënjeshtrave ndihet fuqishëm në një qytet si Prishtina, të cilin personazhet e përshkruajnë si një vend ku “gjithçka mund të ndodhë”.
Megjithatë, mënyra se si thuhet kjo nuk tingëllon shpresëdhënëse ose emocionuese. Përkundrazi, tingëllon e përmbajtur, pothuajse pak e çuditshme, më shumë si një paralajmërim i thënë me një buzëqeshje të ngrirë dhe të pasigurt. Kjo ka kuptim duke pasur parasysh se ngjarjet zhvillohen, në vitin 1999, menjëherë pas luftës, një kohë që ende është e brishtë, e pazgjidhur dhe thellësisht e pranishme gjatë gjithë shfaqjes. Edhe pse përshtatja e Hoxhës ndjek historinë e teatrit muzikor origjinal – i cili vetë bazohet në dramën e John Van Druten “I Am a Camera”, dhe në romanet gjysmë-autobiografike të Christopher Isherwood – edhe pse i qëndron mjaft besnik versionit origjinal dhe ruan jehonën e koreografisë së njohur të Bob Fosse, shfaqja nuk ndihet aspak si diçka e huazuar.
Cabaret, i zhvilluar në Gjermaninë e viteve 1930, pasqyronte një shoqëri në prag lufte. Versioni i Hoxhës përshtatet po aq natyrshëm në kontekstin e pasluftës sikur i përket një realiteti ku e kaluara nuk ka përfunduar ende plotësisht. Zhvendosja e personazhit kryesor te Aida, në vend të figurës së Isherwood-it, gjithashtu ndryshon mënyrën se si përjetohet historia. Edhe pse bazohet në “Cabaret”, nuk ndihet si kopje. As Hoxha nuk e lehtëson hyrjen e publikut. Shfaqja fillon fuqishëm me këngën ikonike “Willkommen”, ku gjuha shqipe ndërthuret me gjuhët e tjera gjatë performancës. Kënga interpretohet nga Kushtrim Qerimi në rolin e MC-së, fytyra e tij e lyer në të bardhë. Trupat e trupës së vallëzimit, veçanërisht ato të grave, krijojnë ndjesinë se janë aty në shërbim për t’u vështruar, për t’u konsumuar, pothuajse deri në kufijtë e parehatisë.
Performanca të vendos në një pozitë të dyfishtë: ju jeni duke qeshur sepse këngët dhe vallëzimet janë komike, por nuk ndihesh plotësisht rehat me këtë. Kjo e shton edhe më shumë kureshtjen, duke të nxitur të kuptosh çfarë do të ndodhë më pas, apo drejt çfarë po shkon e gjithë kjo. Kabare 1999 tregon historinë e Aidës, një shkrimtare e re nga Shkupi, e cila mbërrin në Prishtinë dhe takon një burrë (Gëzim Bucolli) në stacionin e autobusëve i cili e ndihmon të gjejë një apartament dhe më vonë një punë në Klubin Europa (versioni i shfaqjes i Kit Kat Club).
Nga ai moment, ngjarjet fillojnë të shpalosen në një mënyrë që mund të lexohet si “fati i saj i keq”, përmes një akumulimi gradual të situateve të vogla që ngadalë fillojnë të formësojnë përvojën e saj, jo përmes një pikë kthese të vetme dramatike.
Paralelisht, zhvillohet historia e pronares së banesës, Afërdita (Aurita Gashi), një e ve që ngadalë e gjen veten në dashuri, por në një mënyrë paksa të çuditshme, pothuajse lozonjare dhe absurde, ku momentet e vogla të përditshme bëhen në diçka më të madhe seç duhet. Një ananas shndërrohet në propozim martese dhe po e njëjta ngjarje çon në dasme të organizuar brenda kabaresë, ku burri, Agimi (Ali Demi), ndërron jetë. Dudija (Safete Mustafa Baftiu) sjell një lloj tjetër përçarjeje në shtëpi, pasi vizitorët e saj të natës krijojnë një tension të vazhdueshëm.
E më pas shfaqet gruaja e moshuar e luajtur nga (Mejreme Berisha), e cila vazhdon të rikthehet herë pas here, gjithmonë në kërkim të djalit të saj, Fatbardhit, që u zhduk gjatë luftës. Prania e saj mund të duket e përsëritur, por jo në një mënyrë që rëndon; përkundrazi, është thelbësore. Sikur shfaqja nuk pranon ta lërë atë mungesë të tretet në sfond. Ndërsa skenat e tjera lëvizin, zhvendosen apo edhe anojnë në humor ose absurditet, ajo mbetet fikse, e paaftë të ecë përpara. Kërkimi i saj nuk zhvillohet, as nuk zgjidhet, dhe pikërisht kjo është çështja thelbësore. Ajo çrregullon ritmin e kabaresë dhe na rikujton se për disa, lufta nuk ka përfunduar, por vazhdon në një formë tjetër
Kabare 1999
Mënyra se si funksionojnë burrat në shfaqje është veçanërisht e dallueshme. Ata janë të pranishëm, por rrallëherë në qendër të vëmendjes. Ata lëvizin nëpër skena më shumë si ndërprerje, si pengesa ose si forca kalimtare që ndikojnë në situatat e grave pa qenë vërtet pjesë e bërthamës emocionale të rrëfimit. Burri në stacionin e autobusëve shfaqet shkurtimisht në historinë e Aidës, pastaj zhduket në sfond. Të tjerët shfaqen përmes takimeve të Dudijes ose brenda historisë së Afërditës, por nuk kanë të njëjtën thellësi apo vazhdimësi. Përkundrazi, duken më shumë si figura që vënë gjërat në lëvizje ose i ndërpresin ato, por që nuk qëndrojnë kurrë gjatë.
Në kontrast, janë gratë, ato te të cilat rikthehesh vazhdimisht. Historitë e tyre ndërthuren dhe rishfaqen në mënyra të ndryshme. Pikërisht aty qëndron pesha emocionale e shfaqjes. Nuk duket aspak e rastësishme. Kabare 1999 nuk ka të bëjë vetëm me realitetin e pasluftës në përgjithësi, por me mënyrën se si ndikon në jetën e këtyre grave.
Skenografia, e Bekim Korçës, është menduar në mënyrë që publiku të përfshihet drejtpërdrejt me skenën dhe të ndihet si pjesë e saj, si mysafirë në Klub Europa. Ne ishim ulur në tavolina të vogla të mbuluara me të kuqe dhe të vendosura rreth skenës sipas stilit të kabaresë, secila me nga një qiri dhe kuti shkrepëse.Në një moment, kur u fik energjia elektrike gjatë performancës, na kërkuan t’i ndiznim qirinjtë vetë. Ishte një detaj i thjeshtë por i fuqishëm, që pasqyronte diçka që çdo qytetar këtu e ka përjetuar, veçanërisht në periudhën e pasluftës. Më pëlqeu veçanërisht mënyra si ishte përfshirë një moment që ishte i njohur për shumë prej nesh.
Kur dritat u fikën, teatri u shndërrua në një hapësirë për të ndarë histori rreth luftës, secila nga një këndvështrim i ndryshëm. Në një moment, një nga aktorët, i ulur mes publikut, filloi të flasë se sa i frikësuar ishte për të thënë fjalët “Kosova Republikë”. Kjo tregoi se sa delikate dhe e vështirë ishte ajo kohë, kur edhe shprehja e një mendimi të thjeshtë ishte e pasigurt.
Shfaqja vazhdon të lëvizë nga një moment në tjetrin, duke lënë histori të ndryshme të ekzistojnë pranë njëra-tjetrës pa u përpjekur t’i detyrojë ato në një drejtim të vetëm. Disa skena mbesin me ty pa e shpjeguar plotësisht dhe e gjen veten duke menduar për to pasi kanë kaluar tashmë. Klubi Europa bëhet vendi ku gjithçka rikthehet, jo për të shpjeguar diçka, por për t’i mbajtur këto jetë për pak kohë.
Ndihet si një hapësirë ku gjërat ndodhin, qëndrojnë për pak kohë dhe pastaj rrëshqasin përsëri. Ajo që mbetet me ty është ndjenja e vazhdimësisë, se këto jetë vazhdojnë përtej skenës, edhe kur vetë shfaqja fillon t’i mbledhë ato në një moment të vetëm, të përbashkët. Kabare 1999 krijon një ndjesi mbylljeje, megjithëse jo duke përfunduar mjeshtërisht historitë e tij. Përkundrazi, lejon që këto histori të ndryshme të qetësohen ngadalë, ku e kaluara as nuk fshihet dhe as përpunohet plotësisht, por thjesht pranohet.
Ekipi realizues:
Adaptuese dhe regjisore: Zana Hoxha
Skenografia: Bekim Korça
Producentët: Teatri i Gjilanit dhe Artpolis.
Shkruan: Fatlinda Daku
